anasayfa | e-posta | English 

BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ

Kütüphanecilik bilimi, sosyal bilimler arasında değerlendirilen, disiplinler arası bir bilim dalıdır. Kütüphanecilik alanında yetiştirilmiş insan gücü, diğer tüm alanlardaki araştırmacı, uygulayıcı ve eğitimcilerin bilgi gereksinmelerini mümkün olan en kısa zamanda, en anlamlı ve doğru biçimde, en az maliyetle karşılayabilmeleri için hizmet veren bir kesimdir. Ayrıca bu insan gücü bilgiye gereksinme duyan toplumdaki her bireye hizmet vermekle yükümlüdür. Bu işleviyle kütüphanecilik uygulamaları, toplumsal gelişme açısından ciddi bir önem taşır.

Türkiye’de kütüphanecilik mesleğinde gelinen noktanın başlangıcını 1954-1955 öğretim yılında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Kütüphanecilik Enstitüsü’nün kurulması ve fiilen öğretime geçmesi oluşturur. Kütüphanecilik Eğitiminin resmi olarak üniversite düzeyinde verilmeye başlamasıyla Kütüphaneciliğin ülkemizde bir meslek olarak kabul edilmesi sağlanmış, mesleki çalışmalar bilimsel bir temele oturtulmaya başlanmıştır. Yaklaşık 50 yıl öncesinden bu yana Türk kütüphaneciliği, mesleki bilgi ve beceriye sahip kütüphanecilerin elinde gelişmeler kaydetmiştir. 1964’de Kütüphanecilik Bölümü adını alan bölümümüz, İstanbul Üniveriste’nde 1964’de Hacettepe Üniversitesi’nde 1972’de kurulan Kütüphanecilik Bölümü için köklü bir örnek olmuştur.

Bölümün amacı başlangıçta kütüphaneci yetiştirmek iken, sonraki tarihlerde bu amacının kapsamı genişletmiştir. 1970’den başlayarak bilgi bilim ile ilgili dersler programlarda yer almaya başlamıştır. 1989-1990 öğretim yılında Dokümantasyon-Enformasyon ile Arşivcilik Anabilim Dalları oluşturulmuş, böylelikle Kütüphanecilik de dahil olmak üzere üç Anabilim Dalı, bölümün bünyesinde yer almıştır. Her türlü bilgi kullanıcısının, hangi ortam üzerinde olursa olsun, bir bilgi merkezine bağımlı kalmaksızın, gereksinme duyduğu doğru ve anlamlı bilgiye hızla erişmesini içeren bir kavram olan bilgi bilim, özellikle Dokümantasyon-Enformasyon Anabilim Dalı programlarında yoğun olarak işlenmiştir. Günümüzde bilgi ve iletişin teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler, bilginin işlenebilme, erişebilme ve iletilebilme kapasitesini artırmış ve hızlandırmıştır. Ağlar sayesinde birbirine bağlanabilen bilgisayarlar aracılığı ile dünya küçülmüş, küreselleşme olgusu yaygınlık kazanmıştır. Teknolojinin ve Internetin sunduğu olanaklar, ağa aktarılan bilgi miktarı ile bilginin erişim ve dolaşım hızını büyük ölçüde artırmıştır. Bu durum, ekonomik ve toplumsal yapıyı derinden etkileyen hızlı değişim ve dönüşümlere yol açmaktadır. İçinde bulunduğumuz çağı simgeleyen ‘bilgi’, doğal olarak bu çağa özgü toplumun, niteliğini, iş görme yöntemleri ve iş süreçlerini de değiştirmektedir. Bilgi toplumunu oluşturacak bireylerin sorun çözme ve karar verme aşamalarında bilgiye gereksinim duyan, gereksinim duyduğu bilgiye erişebilen, onu yorumlayabilen, kullanabilen ve edindiği bilgiyi temel alarak yeni bilgiler üretebilen ‘bilgi okuryazarları’ olmaları öngörülmektedir. Teknolojinin değiştirdiği bir toplumda, bireylerin bilgi okuryazarı olma zorunluluğu, kütüphaneleri ve diğer bilgi merkezlerini, bilgi okuryazarlığını öğreten bir eğitim merkezi haline dönüştürmüştür. Kütüphaneciler, günümüzde, geleneksel kütüphanecilik işlemlerinin yanı sıra bilgi paylaşımı ve yayımını artırmak için bilgi teknolojilerinin kullanımı yollarını da öğreten kişiler olmuşlardır.

Bütün bu gelişmeler, genelde bilgi çağını yakalama yolunda ilerleyen Türkiye’yi özelde 1954-1955 öğretim yılında bu yana üniversite düzeyinde kütüphaneci yetiştiren bölümümüzü etkilemiştir. Eğitilen insan gücünün çağın gerektirdiği nitelikler doğrultusunda yetiştirilmesi yönünde değişiklilikler yapılmıştır. Özellikle 1990’lı yıllardan başlanarak kütüphanecilik kavram ve anlayışındaki gelişmeler, ders programlarına yansıtılmıştır.

Günün bilgiye yönelik gelişmelerini yakından izlemeyi ilke edinen bölümüzün, işlevini yansıtmakta yetersiz kalan ismi, gelişmeler doğrultusunda, bilgi ile ilgili tüm güncel ögeleri, yeni teknikleri, teknolojileri, kullanıcıları ve kurumları içerecek şekilde değiştirilmiştir. Yüksek Öğretim Kurulu’nun kararı ile yeni adı ‘Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’ olan bölümümüze, 2002-2003 öğretim yılından itibaren bölüm düzeyinde ve eşit ağırlıklı puan türüne göre öğrenci alınmaya başlanacaktır.

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nün amacı, bilgi ve/veya bilgi kaynaklarının derlenmesi, düzenlenmesi, erişimi ve yayımı sürecini içeren ‘bilgi yönetimi’ işlevini gerçekleştirecek insan gücünü yetiştirmektir. Bu insan gücünün kütüphaneler, arşivler, dokümantasyon ve enformasyon merkezlerinin tümümü içine alan bilgi merkezlerini yönetebilecek, bilgi ve iletişim teknolojilerini yoğun olarak kullanabilecek ve bu kullanımın yol ve yöntemlerini kullanıcılara öğretebilecek, ayrıca bilgi bilimin düzenleme ve erişimle ilgili alanlarına iş ve yönetim yaklaşımıyla girebilecek bilgi ve belge yöneticileri olarak yetiştirilmesi hedeflenmiştir.

Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişim ivmesi ve çağdaş bilgi hizmetlerinin gerektirdiği yenilikler doğrultusunda sürekli gözden geçirilmekte olan lisans düzeyindeki ders programları, bilgi, bilgi merkezleri ve bilgi hizmetlerinin önemi, türleri, toplumsal işlevleri ve yönetimleri ile kaynak türleri, bilginin düzenlenme ve bilgiye erişim teknikleri, pazarlama ve halkla ilişkiler, bilgi ekonomisi, sistem analizi, Internet ve bilgi ağları, bilgisayar, bilgisayarda ofis uygulamaları, veri tabanları, yönetim bilişim sistemleri ve web tasarımı gibi konuları içermektedir. Bunun yanı sıra lisans öğrencilerinin her yıl 80 saat olmak üzere toplam 240 saat staj yapmaları gerekmektedir. Ayrıca bölümde her yıl hazırlanan bitirme tezlerinin en başarılı bulunan üçüne ‘Emily Dean Ödülü’ verilmektedir.

Lisans üstü program (yüksek lisans ve doktora) ise, öğrencileri araştırmaya yöneltici, mesleğin temel sorun ve konuların ele alan, güncel konuları içeren dersleri, seminerlerle laboratuar ve kütüphane çalışmalarını kapsamaktadır.

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nü bitirenler kamu ve özel kuruluşların kütüphane ve/veya bilgi merkezlerinde, üniversite, halk ve okul kütüphanelerinde, Milli Kütüphane’de, devlet arşivlerinde, özel arşivlerde, tarama motoru hazırlayan kuruluşlarda, basılı ve/veya elektronik ortamda indeks ve öz hazırlama hizmeti sunan ya da dağılımını işlevini gerçekleştiren kuruluşlarda ve bilgisayar yazılım şirketlerinde, kütüphaneci, arşivist, dokümantalist, enformasyon uzmanı, akademik uzman, sistem danışmanı, bilgi hizmeti pazarlama uzmanı vb. unvanlarla çalışma olanağı bulabilmektedir.

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nün topluma, bilime ve mesleğe katkıları
Kurulduğu tarihten itibaren bölümün katkıları ve etkinlikleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Bölümümüz, ülkemizde kütüphanecilik mesleğinin gerçek anlamda doğduğu yerdir. 1950’lerin sonlarından bu yana mezunlarımız, Türk kütüphaneciliğinin ilerlemesini sağlamış, kütüphane ve bilgi merkezlerinin kuruluş ve gelişiminde önemli bir rol oynamışlardır. Özellikle son on yılın mezunları, çeşitli bilgi erişim hizmetlerinin sağlanması yolunda başarılı işler yapmışlardır.

2. Bölüm öğretim üyeleri, yayınlarıyla başlangıçta sayıca yetersiz olan Türkçe meslek literatürünün güçlendirilip, geliştirilmesinde önemli katkılarda bulunmakla kalmamış, yurt dışı meslek dergilerindeki yayınlarıyla dünya kütüphanecilik bildiri kitaplarında yayınlanmıştır.

3. Diğer taraftan bölümde sürdürülen yüksek lisans ve doktora programlarıyla, mesleki alanda kuramsal ve uygulamaya yönelik sorunlara eğilen ve çözüm yolları öneren bir çok çalışma Türkçe meslek literatürüne kazandırılmıştır.

4. Fakültemiz Kütüphanesi’ne yönelik çalışmalarda bölümümüz yıllarca çeşitli katkılar sağlamıştır. Bunlar arasında Dekanlık kanalıyla Rektörlüğe sunulan ‘Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi Hakkında Rapor’, Yazmalar projesine ilişkin çalışmalar, kütüphane personeline sunulan hizmet-içi eğitim programı sayılabilir. Ayrıca öğretim üyelerimizden biri, bölümdeki görevine ek olarak kütüphane yöneticiliğini sürdürmüştür.

5. Öğretim üyelerimizin Ankara Üniversitesi Kütüphanelerine yönelik yaptıkları çeşitli çalışmaları, üstelendikleri görevleri de belirtmek yerinde olur. Bölümümüzden dört öğretim üyesinin ‘Ankara Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Hizmetlerinin Rasyonelleştirilmesi Projesi’nde çalışması, bunlara örnek oluşturur. Görüşlerini içeren rapor yayınlanmıştır. Ankara Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı’nı şu anda bir öğretim üyemiz üstelenmiş durumdadır.

6. Ulusal bilgi merkezimiz olan Milli Kütüphane’nin otomasyona geçirilmesi çalışmalarında bölüm öğretim üyelerinden bazıları görev almışlar, kimi zaman öğrencileri de işin içine katarak ilgili projeleri başarıyla sonuçlandırmışlardır.

7. Bölümümüz kuruluşundan beri ülkemizde kütüphanecilik alanında Sükekli Mesleki Eğitim etkinliklerinin de önde gelen düzenleyicilerinden biri olmuştur. Bölümün, Sürekli Mesleki Eğitim etkinlikleri kapsamında son yıllarda gerçekleştirdiği etkinlikler arasında,
--1996’da düzenlediği ‘Türkiye’de bilgi merkezlerinin yönetimi ve sorunları sempozyumu’
--1997’de düzenlediği ‘Bilgi çağı, bilgi merkezleri ve bilgi teknolojileri sempozyumu’
--2001’de Mustafa Kemal Üniversitesi ve Türk Kütüphaneciler Derneği ile ortaklaşa çabalarla Hatay’da düzenlediği ’21. Yüzyıla girerken enformasyon olgusu sempozyumu’ sayılabilir.

Bu sempozyumlara ait bildiri kitapları yayımlanarak Türkçe meslek literatürüne katkı sağlamıştır.
--2000 Ekim’inden beri düzenlenen ve sürdürülen mesleki dizi konferansların, onbirincisi Mayıs 2002 yılında yapılmıştır.
--24-25 Ekim 2002 tarihlerinde Üniversitemiz, Abant İzzet Baysal Üniversitesi ve Türk Kütüphaneciler Derneği’nin girişimleri ile ‘Elektronik Gelişmeler Işığında Araştırma Kütüphaneleri’ adlı sempozyum düzenlenmiştir.

8. Bölümümüzün dışa açılmasını sağlayan önemli bir etkinlikte 2000 Nisan’ında İstanbul’da yapılan ‘Dünya Türk İşadamları III. Kurultayı’na katılmış olmamızdır. Bu kurultayda o tarihteki bölüm başkanımız tarafından sunulan ‘Endüstri ve İş Enformasyonu’ başlıklı bildiri ile ‘Ankara Üniversitesi Endüstri ve İş Enformasyonu Bilgilendirme Ofisi’ adıyla açılan ofis, çeşitli ülkelerde çalışan Türk işadamlarının yoğun ilgisiyle karşılanmış, işbirliği önerilerinde bulunulmuştur.

9. Aralık 1999-Ocak 2000’de altı öğretim üyemiz Devlet Planlama Teşkilatı’nın ‘8. Beş Yıllık Kalkınma Planı, 2002-2005’ çalışmalarına katılarak yedi ayrı Özel İhtisas Komisyonu’nda ve bunların alt komisyonlarında görev almışlardır. Böylelikle bölümümüz, bilgi merkezleri ve kütüphanelerle ilgili olarak plana katkıda bulunmuştur.

10. Bölüm ayrıca, okul kütüphanelerinin kurulup geliştirilmesine yönelik olarak Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle ortak çalışmalar yürütülmüştür.

11. Bölüm öğretim üyeleri ‘INET-TR’ adıyla bilinen Türkiye’de Internet Konferanslarında ve Akademik Bilişim Konferanslarında bildiriler sunarak, elektronik kütüphaneciliği çeşitli yönleriyle tanıtmışlardır. Pamukkale Üniversitesi tarafından Denizli’de Mayıs ayında düzenlenen ‘Bilgi Teknolojileri Kongresi’ne üç bildiri ile katılınmıştır.

12. Mesleğe katkılarımız bağlamında son olarak belirtmek istediğimiz husus, 1949’da kurulan ve ilk meslek derneğimiz olan ‘Türk Kütüphaneciler Derneği’nin geliştirilmesinde öğretim üyeleriminiz çabalarının tartışılmaz olduğudur. Dernek’in yönetim kadrolarında uzan yıllar boyunca görev almışlardır.

1952’den beri derneğin yayın organı olarak yayınlanan ve ilk meslek dergimiz olan Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni’ne öğretim üyelerimizin yıllarca emekleri geçmiştir. 1987’den bu yana ‘Türk Kütüphaneciliği’ adıyla yayımlanan, 1995’de hakemli olan dergi, ‘Library and Information Science Abstracts’ gibi alanımızın temel ve ulaslararası bir kaynağında dizinlenmektedir. Bilimsel ölçütlere duyarlı bir anlayış içinde çıkarılan dergide öğretim üyelerimiz yazı değerlendirme kurulu üyeliği ve yayın yönetmeliği görevlerini özveriyle yerine getirmektedir.

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü olarak dünyada ve ülkemizde gelişmekte olan sosyal bilimler alanına daha bilimsel, eğitsel ve çağdaş katkılarda bulunmak üzere çalışmalarımızı sürdürmekteyiz.